مرجع مقالات تخصصی فرش

هریس شهر کوچکی میباشد در شمال غربی قالیشویی در مشهد کشور‌ایران در شمال تبریز در استان آذربایجان با شهرت‌ای گرانقدر. تنی چند از نواحی و شهرهائی که جز این حوزه‌ می باشند عبارتند از اردبیل، بخشایش، قراچه، گراوان، کریم، سراب و شاهسون که در‌این در بین هریس به باعث بافت طرح‌های متنوع و دلپذیر از سایر مرکز ها گوی سبقت را ربوده میباشد این حوزه‌ تاریخی از کشور ایران به علاوه ترکیه و ارمنستان مهمترین و بیشترین نفوذ را در ساخت پیشرفت صنعت فرش اکنون داشته‌اند. مدل وحشتناک بافت آنان تا حدی از مغول‌ها سرچشمه می گیرد افرادی که به جمهوری اسلامی ایران حمله کردند در قرن۱۳ در شمال غربی مستقر شدند و اینجا درین ناحیه ناهموار کوهستانی این خیمه نشینان بی‌مانند از زن و مرد استعداد پیروز دستی خاصی در بافت دارا هستند. فرش‌هائی که با کیفیت خوب بوسیله دست سوای به کارگیری از هر سیرتکامل تکنولوژی توسعه یافته.

گره نامتقارن فارسی نیز درین شهر مانند اردبیل چشم میشود. فرش ترکی باف هریس به دلیل دارا بودن نقوش هندی طالبین اکثری در سرزمین‌های فرنگی داراست. فرش‌های ابریشمی و پشتی خوش رنگ هریس از دیر گشوده مناسب بازارهای درون و بیرون بوده میباشد.

از پشم گوسفندان محلی و پنبه سفت تحت عنوان چله استعمال می‌نمایند در بعضی بخشها همانند اردبیل ابریشم مخلوط گردیده با کرک پشم جهت ساخت فرش‌های مجلل و لبریز زرق و برق و رنگ‌های طبیعی گیاهی و ریشه‌ای جهت رنگرزی قدرتمندانه مصرف شده این فرش‌ها میان اکثر اوقات پوشش‌های سفت و محکم به اکانت می‌‌آیند. تار و پود قالی‌ها از کتان و قطعات دیرین ابریشمی نیز جان دار میباشد.

از پشم مرغوب با پرزهای بلند و نوع ابریشمی آن کرک‌های کوتاه داراست. بافندگان محلی سابقاً پشم‌های گزینه مصرف خویش را از گوسفندان ایل شاهسون تأمین کرده و با رنگ‌های گیاهی که به وفور در ناحیه یافت می‌شدند رنگ می‌نمودند در حالی که امروزه از کلاف‌های پشم که در تبریز تابیده و رنگ میشوند به کار گیری می‌کنند (ایل شاهسون اتحادیه‌ای که از مهم ترین طوایف ترکی لهجه میباشد که در شمال غربی جمهوری اسلامی ایران در مرز قفقاز وجود دارااست واژه و کلمه شاهسون در معنای دوستار سلطان میباشد. شاهسون به خیال گلیم‌های قانونی جل اسب که به شیوه سوماک بافته گردیده و با تصاویر اسب و آهو و پرنده ها زینت یافتخه آوازه داراست).

نقشه قالی‌های هریس معمولاً لچک ترنج میباشد که در اصطلاح محلی آن کناره گوبک می گویند. از خصوصیات کناره قالی هریس گل بوته‌هائی میباشد که در میان دو برگ و یا این که ساقه ختائی قرار گرفته‌اند و مشخص و معلوم وجود ندارد در چه هنگامی این کناره تبدیل به نوعی طرح موسوم به خرچنگی گردیده‌است در واقع وجه معلوم فرش‌های هریس لبه خرچنگی آن میباشد که احتمالاً از مرکز ها قالیبافی هم جوار به خصوص کردستان مشتق گردیده‌است. همینطور کناره دارای شهرت توسبانی یا این که بالوق شاماما و یا این که سماوری نیز به عنوان مثال حاشیه ها آن میباشد.

نقوش قالی‌های هریس اکثر زمان ها طرح‌های اسلیمی و نخل و گل در رنگ‌های مختلف میباشند. فرش‌های هریس با وجود آنکه همه در یک مدل بافته می شوند و کمتر شبیه یکدیگر می باشند فرش‌های این حوزه‌ معمولاً در مدل شاخه شکسته در اندازه‌های میانگین و بلندمرتبه بافته میشوند. و مدالیون مرکزی قالی اکثر زمان ها بسیار پرکار و گاه به صورت مستطیل و یا این که مربع که در مسئله اکثر وقت ها آن‌ها با طرح‌های اسلیمی تزیین گردیده‌اند. ترنج میانی بر مسئله فرش اشراف بی نقص دارااست به گونه ای که نصیب بزرگی فرش را می‌پوشاند. لچک‌ها نیز اکثر اوقات مشابهت فراوانی با ترنج میانی دارااست قالیبافان هریس در قبلی از نقشه استعمال نمی‌کردند و اکثر وقت ها فرش‌های خویش را به یاری یاد می‌بافتند و یا این که حداکثر از طرح قالی کوچک دیگری که در کنار دستگاه معلق بود در پیگیری نقشه فرش امداد می‌جستند.

طرح قالی‌های دیرین با طرح‌‌های تازه هریس متعدد میباشد. در قبل قالی بافان هریس فرش‌های بسیار دقیق ابریشمی ساخت‌و‌ساز می‌کردند بافت استادانه و بی‌نقص و نقش‌های جذاب آن ها چنان بود که برخیً با بافت فرش‌های تبریز نادرست می‌شدند این فرش‌های قشنگ که بین کلکسیونرها هواخواهان فراوانی داراست و بیشتر با الهام از فرش‌های ترنجدار، محرابی گلدانی و درخت و بوته بافته میگردند. این روز ها از طرح فرش‌های این حوزه‌ در هندوستان و رومانی نیز تاسی می شوند که از حیث کیفیت بافت و رنگ به سهولت از فرش‌های هریس قابل تشخیص‌اند.

رنگ‌های قرمز رنگ روناسی، قهوه‌ای، صورتی پر‌نور و سیر و عاجی، سورمه‌ای، قهوه‌ای یا این که مشکی، بژ، از آبی رنگ تحت عنوان رنگ ضد و نقیض به صورت خطوطی بین رنگ‌ها به کار گیری می‌گردد. مثال‌های دیرین و آنتیک در رنگ متعدد آبی‌رنگ در بازارها و حراجی‌ها یافت می‌گردد. رنگ‌های قهوه‌ای و بژ و فیروزه‌ای علامت فرش‌های سابق‌خیس میباشد.

امروزه روستائیان نخ‌های فراهم را از بازارهای تبریز و اردبیل تهیه و تنظیم می‌نمایند. اکثر اوقات این نخ‌ها پشکی میباشد که از دباغ منزل‌ها به‌دست می‌آ‎ید و از دید فرآورده با نخ‌هائی که پیش از اینً از ایلات خیمه نشین می‌خریدند تفاوت بخش اعظمی داراست. نخ‌های ایلیاتی دارنده الیاف بلند و جلا و تاب بیشتری بود و زمانی آن را رنگ می‌کردند سایه پر‌نور‌های مخصوصی از آن به‌دست می‌آمد در حالی که الیاف نخ‌های آمده و رنگ آن کدر و تیره میباشد امکان بازگشت پذیری کمتری دارااست و زمانی که رنگ می شود اکثر اوقات سایه پر‌نور‌های تیره و نسبتاًً یکسان از آن به‌دست می آید.

دار ترکی چهار چوب معمولی‌ای دارااست که مشمول دوسر بالا و تحت که در محل به آن (آت لوق) و (اوست لوق) و گهگاه نیز ارئین بالا و زیر موسوم میباشد و چوب‌های گوشه یا این که راست رو و چپ رو که دویان یا این که یانلق آن‌ها را به هم متصل می‌نماید. کوجی و هاف هم برای چله به کار گیری میگردد بافنده روی الواری که به خرچی یا این که تخته بند دارای شهرت میباشد می‌نشیند و با پیشرفت شغل بافت با وا رفته کردن چله‌ها قالی را زیر می کشد.

در تعداد متعددی از قالی‌های هریس و سراب قرن قبلی (که در ایالات متحده به اسم سراپ serap نامیده می‌گردد و خصوصیت مدل و رنگ مشابهی را گشوده می یابیم: رنگ‌های ویژه‌ای که از ادغام رنگ‌های به عمل رفته در رنگرزی ناشی می گردد برعکس قالی‌های بخشایش که از نقش تکراری روی تک تک سطح مورد به‌وجود آمده‌اند قالی‌‌های سراب از چهار لچک و یک ترنج مرکزی و یا این که از دو سه ترنج تشکیل‌شده‌اند.

ترنج مرکزی غالباً به صورت مربع یا این که ستاره‌ای میباشد اشکالی از لوزی که به سوی مربع شدن تمایل یافته میباشد. دور و بر بیرونی آن پله پله میباشد و در صدر و ذیل آن به دلیل ریشه‌ها دوتا گل (تحت عنوان راز ترنج) قرار گرفته میباشد همینطور قالی‌های سراب به طور گوشه و . . . دارنده پرز نسبتاً بلندند و بافت آنان متراکم‌خیس از بافت قالی‌های هریس میباشد.

ـ کلمه‌های ابزار قالی به لهجه ترکی:

۱. قلاب: (فرش پیچاخی)

۲. کتف: (قاشین یا این که دراخ)

۳. سیخ پود کشی: (ارقاج شیشی)

۴. نخ تار: (بویلون)

۵. پود تحت قطور: (یوقون ارقچ)

۶. پود رو نازک: (نازک ارقچ)

۷. چله کشی: (بوی چکماخ، که به وسیله معلم شغل یا این که خلیفه شکل میگیرد)

منبع عکس: کتاب آشنایی فرش تورج ژوله

گفتنی ست: اکثری از کشورها به تبعیت از فرش هریس پا به عرصه ی فرش گذارده اند ولی فرش های هریس از نگاه کیفیت، رنگ و بافت هم جنان آوازه جهانی خویش را مراقبت کرده و درین رقابت هنری از رده گرانقدر و مخصوص بفردی منفعت مند میباشد.

هریس شهر کوچکی میباشد در شمال غربی قالیشویی در مشهد کشور‌ایران در شمال تبریز در استان آذربایجان با شهرت‌ای گرانقدر. تنی چند از نواحی و شهرهائی که جز این حوزه‌ می باشند عبارتند از اردبیل، بخشایش، قراچه، گراوان، کریم، سراب و شاهسون که در‌این در بین هریس به باعث بافت طرح‌های متنوع و دلپذیر از سایر مرکز ها گوی سبقت را ربوده میباشد این حوزه‌ تاریخی از کشور ایران به علاوه ترکیه و ارمنستان مهمترین و بیشترین نفوذ را در ساخت پیشرفت صنعت فرش اکنون داشته‌اند. مدل وحشتناک بافت آنان تا حدی از مغول‌ها سرچشمه می گیرد افرادی که به جمهوری اسلامی ایران حمله کردند در قرن۱۳ در شمال غربی مستقر شدند و اینجا درین ناحیه ناهموار کوهستانی این خیمه نشینان بی‌مانند از زن و مرد استعداد پیروز دستی خاصی در بافت دارا هستند. فرش‌هائی که با کیفیت خوب بوسیله دست سوای به کارگیری از هر سیرتکامل تکنولوژی توسعه یافته.

گره نامتقارن فارسی نیز درین شهر مانند اردبیل چشم میشود. فرش ترکی باف هریس به دلیل دارا بودن نقوش هندی طالبین اکثری در سرزمین‌های فرنگی داراست. فرش‌های ابریشمی و پشتی خوش رنگ هریس از دیر گشوده مناسب بازارهای درون و بیرون بوده میباشد.

از پشم گوسفندان محلی و پنبه سفت تحت عنوان چله استعمال می‌نمایند در بعضی بخشها همانند اردبیل ابریشم مخلوط گردیده با کرک پشم جهت ساخت فرش‌های مجلل و لبریز زرق و برق و رنگ‌های طبیعی گیاهی و ریشه‌ای جهت رنگرزی قدرتمندانه مصرف شده این فرش‌ها میان اکثر اوقات پوشش‌های سفت و محکم به اکانت می‌‌آیند. تار و پود قالی‌ها از کتان و قطعات دیرین ابریشمی نیز جان دار میباشد.

از پشم مرغوب با پرزهای بلند و نوع ابریشمی آن کرک‌های کوتاه داراست. بافندگان محلی سابقاً پشم‌های گزینه مصرف خویش را از گوسفندان ایل شاهسون تأمین کرده و با رنگ‌های گیاهی که به وفور در ناحیه یافت می‌شدند رنگ می‌نمودند در حالی که امروزه از کلاف‌های پشم که در تبریز تابیده و رنگ میشوند به کار گیری می‌کنند (ایل شاهسون اتحادیه‌ای که از مهم ترین طوایف ترکی لهجه میباشد که در شمال غربی جمهوری اسلامی ایران در مرز قفقاز وجود دارااست واژه و کلمه شاهسون در معنای دوستار سلطان میباشد. شاهسون به خیال گلیم‌های قانونی جل اسب که به شیوه سوماک بافته گردیده و با تصاویر اسب و آهو و پرنده ها زینت یافتخه آوازه داراست).

نقشه قالی‌های هریس معمولاً لچک ترنج میباشد که در اصطلاح محلی آن کناره گوبک می گویند. از خصوصیات کناره قالی هریس گل بوته‌هائی میباشد که در میان دو برگ و یا این که ساقه ختائی قرار گرفته‌اند و مشخص و معلوم وجود ندارد در چه هنگامی این کناره تبدیل به نوعی طرح موسوم به خرچنگی گردیده‌است در واقع وجه معلوم فرش‌های هریس لبه خرچنگی آن میباشد که احتمالاً از مرکز ها قالیبافی هم جوار به خصوص کردستان مشتق گردیده‌است. همینطور کناره دارای شهرت توسبانی یا این که بالوق شاماما و یا این که سماوری نیز به عنوان مثال حاشیه ها آن میباشد.

نقوش قالی‌های هریس اکثر زمان ها طرح‌های اسلیمی و نخل و گل در رنگ‌های مختلف میباشند. فرش‌های هریس با وجود آنکه همه در یک مدل بافته می شوند و کمتر شبیه یکدیگر می باشند فرش‌های این حوزه‌ معمولاً در مدل شاخه شکسته در اندازه‌های میانگین و بلندمرتبه بافته میشوند. و مدالیون مرکزی قالی اکثر زمان ها بسیار پرکار و گاه به صورت مستطیل و یا این که مربع که در مسئله اکثر وقت ها آن‌ها با طرح‌های اسلیمی تزیین گردیده‌اند. ترنج میانی بر مسئله فرش اشراف بی نقص دارااست به گونه ای که نصیب بزرگی فرش را می‌پوشاند. لچک‌ها نیز اکثر اوقات مشابهت فراوانی با ترنج میانی دارااست قالیبافان هریس در قبلی از نقشه استعمال نمی‌کردند و اکثر وقت ها فرش‌های خویش را به یاری یاد می‌بافتند و یا این که حداکثر از طرح قالی کوچک دیگری که در کنار دستگاه معلق بود در پیگیری نقشه فرش امداد می‌جستند.

طرح قالی‌های دیرین با طرح‌‌های تازه هریس متعدد میباشد. در قبل قالی بافان هریس فرش‌های بسیار دقیق ابریشمی ساخت‌و‌ساز می‌کردند بافت استادانه و بی‌نقص و نقش‌های جذاب آن ها چنان بود که برخیً با بافت فرش‌های تبریز نادرست می‌شدند این فرش‌های قشنگ که بین کلکسیونرها هواخواهان فراوانی داراست و بیشتر با الهام از فرش‌های ترنجدار، محرابی گلدانی و درخت و بوته بافته میگردند. این روز ها از طرح فرش‌های این حوزه‌ در هندوستان و رومانی نیز تاسی می شوند که از حیث کیفیت بافت و رنگ به سهولت از فرش‌های هریس قابل تشخیص‌اند.

رنگ‌های قرمز رنگ روناسی، قهوه‌ای، صورتی پر‌نور و سیر و عاجی، سورمه‌ای، قهوه‌ای یا این که مشکی، بژ، از آبی رنگ تحت عنوان رنگ ضد و نقیض به صورت خطوطی بین رنگ‌ها به کار گیری می‌گردد. مثال‌های دیرین و آنتیک در رنگ متعدد آبی‌رنگ در بازارها و حراجی‌ها یافت می‌گردد. رنگ‌های قهوه‌ای و بژ و فیروزه‌ای علامت فرش‌های سابق‌خیس میباشد.

امروزه روستائیان نخ‌های فراهم را از بازارهای تبریز و اردبیل تهیه و تنظیم می‌نمایند. اکثر اوقات این نخ‌ها پشکی میباشد که از دباغ منزل‌ها به‌دست می‌آ‎ید و از دید فرآورده با نخ‌هائی که پیش از اینً از ایلات خیمه نشین می‌خریدند تفاوت بخش اعظمی داراست. نخ‌های ایلیاتی دارنده الیاف بلند و جلا و تاب بیشتری بود و زمانی آن را رنگ می‌کردند سایه پر‌نور‌های مخصوصی از آن به‌دست می‌آمد در حالی که الیاف نخ‌های آمده و رنگ آن کدر و تیره میباشد امکان بازگشت پذیری کمتری دارااست و زمانی که رنگ می شود اکثر اوقات سایه پر‌نور‌های تیره و نسبتاًً یکسان از آن به‌دست می آید.

دار ترکی چهار چوب معمولی‌ای دارااست که مشمول دوسر بالا و تحت که در محل به آن (آت لوق) و (اوست لوق) و گهگاه نیز ارئین بالا و زیر موسوم میباشد و چوب‌های گوشه یا این که راست رو و چپ رو که دویان یا این که یانلق آن‌ها را به هم متصل می‌نماید. کوجی و هاف هم برای چله به کار گیری میگردد بافنده روی الواری که به خرچی یا این که تخته بند دارای شهرت میباشد می‌نشیند و با پیشرفت شغل بافت با وا رفته کردن چله‌ها قالی را زیر می کشد.

در تعداد متعددی از قالی‌های هریس و سراب قرن قبلی (که در ایالات متحده به اسم سراپ serap نامیده می‌گردد و خصوصیت مدل و رنگ مشابهی را گشوده می یابیم: رنگ‌های ویژه‌ای که از ادغام رنگ‌های به عمل رفته در رنگرزی ناشی می گردد برعکس قالی‌های بخشایش که از نقش تکراری روی تک تک سطح مورد به‌وجود آمده‌اند قالی‌‌های سراب از چهار لچک و یک ترنج مرکزی و یا این که از دو سه ترنج تشکیل‌شده‌اند.

ترنج مرکزی غالباً به صورت مربع یا این که ستاره‌ای میباشد اشکالی از لوزی که به سوی مربع شدن تمایل یافته میباشد. دور و بر بیرونی آن پله پله میباشد و در صدر و ذیل آن به دلیل ریشه‌ها دوتا گل (تحت عنوان راز ترنج) قرار گرفته میباشد همینطور قالی‌های سراب به طور گوشه و . . . دارنده پرز نسبتاً بلندند و بافت آنان متراکم‌خیس از بافت قالی‌های هریس میباشد.

ـ کلمه‌های ابزار قالی به لهجه ترکی:

۱. قلاب: (فرش پیچاخی)

۲. کتف: (قاشین یا این که دراخ)

۳. سیخ پود کشی: (ارقاج شیشی)

۴. نخ تار: (بویلون)

۵. پود تحت قطور: (یوقون ارقچ)

۶. پود رو نازک: (نازک ارقچ)

۷. چله کشی: (بوی چکماخ، که به وسیله معلم شغل یا این که خلیفه شکل میگیرد)

منبع عکس: کتاب آشنایی فرش تورج ژوله

گفتنی ست: اکثری از کشورها به تبعیت از فرش هریس پا به عرصه ی فرش گذارده اند ولی فرش های هریس از نگاه کیفیت، رنگ و بافت هم جنان آوازه جهانی خویش را مراقبت کرده و درین رقابت هنری از رده گرانقدر و مخصوص بفردی منفعت مند میباشد.